Cộng đồng CLB: https://zalo.me/g/tbsiqi794 (ấn vào link là vào)

Cộng đồng Thời Sự CLB: https://zalo.me/g/pdyfna441 (ấn vào link là vào)

I. Câu hỏi “lớn”: Vì sao Hoa Kỳ phải gia tăng sức ép toàn diện đối với Iran?

Chiến thuật “Maximum Pressure” xuất hiện với dã tâm người cương vị cực đoan, kết quả thể hiện qua sự tích tụ lâu dài của mâu thuẫn chiến lược sâu sắc giữa Hoa Kỳ và Iran, bắt nguồn từ ba tầng xung đột cơ bản:

*Khái niệm: Trong chính trị, “Maximum Pressure” (áp lực tối đa) là chiến lược gây sức ép toàn diện lên một quốc gia, chính phủ hoặc đối thủ chính trị nhằm buộc họ thay đổi hành vi, chính sách hoặc nhượng bộ, không hay hạn chế dùng biện pháp quân sự trực tiếp.

Thứ nhất, mâu thuẫn về quyền lực và trật tự khu vực.
Iran không chỉ là một quốc gia Trung Đông, mà là một trung tâm quyền lực độc lập, có ảnh hưởng sâu rộng tại Iraq, Syria, Lebanon, Yemen. Điều này trực tiếp thách thức trật tự Trung Đông do Hoa Kỳ và các đồng minh áp đặt trong nhiều thập kỷ. Iran không chấp nhận vai trò “vệ tinh”, cũng không tuân theo “luật chơi” do Washington vạch ra.

Thứ hai, mâu thuẫn về mô hình chính trị – ý thức hệ.
Iran đại diện cho một mô hình chính trị – tôn giáo đặc thù, chống lại chủ nghĩa can thiệp và bá quyền phương Tây. Sự tồn tại bền bỉ của mô hình này là một “tiền lệ nguy hiểm” đối với chiến lược toàn cầu của Mỹ, bởi nó cho thấy: vẫn có quốc gia không cần dựa vào Hoa Kỳ mà vẫn đứng vững.

Thứ ba, mâu thuẫn tích tụ từ các thỏa thuận bị phá vỡ.
Việc Hoa Kỳ đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA không chỉ làm xói mòn lòng tin, mà còn đẩy mâu thuẫn lên nấc thang đối đầu. Chính Hoa Kỳ là bên phá vỡ cơ chế đối thoại, sau đó lại vin vào “nguy cơ Iran” để hợp thức hóa việc gia tăng sức ép.

→ Tóm lại, gia tăng sức ép với Iran không phải để giải quyết xung đột, mà để khuất phục Iran, buộc quốc gia này phải chấp nhận vai trò lệ thuộc trong trật tự do Hoa Kỳ áp đặt.

II. D. Trump đang làm gì với “bài dư luận” để tạo sức ép tâm lý – chính trị?

Dưới thời D. Trump, “Maximum Pressure” không chỉ là trừng phạt kinh tế, mà là một chiến dịch thao túng dư luận có tính toán, kết hợp giữa thông tin, đe dọa và mập mờ chiến tranh.

Một là, liên tục tung ra các thông cáo mang tính cảnh báo quân sự.
Những tin tức như “đụng độ tại eo biển Hormuz”, “nguy cơ không kích Iran” được phát tán với tần suất cao, nhằm tạo cảm giác chiến tranh cận kề, khiến Iran và khu vực luôn ở trạng thái căng thẳng thần kinh.

Hai là, sử dụng hành động sơ tán công dân như một tín hiệu chính trị.
Việc Hoa Kỳ tuyên bố sơ tán người dân khỏi Iran không đơn thuần là biện pháp bảo hộ, mà là một thông điệp tâm lý chiến: Mỹ đang chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất – và trách nhiệm sẽ bị đổ lên Iran.

Ba là, áp thuế và trừng phạt mở rộng sang cả các đồng minh của Iran.
Đây là biểu hiện rõ nét của chủ nghĩa trừng phạt ngoài lãnh thổ, biến kinh tế thành vũ khí, ép buộc các quốc gia khác phải “chọn phe”, bất chấp luật pháp quốc tế.

→ Toàn bộ chuỗi hành động này cho thấy: D. Trump dùng dư luận như một mặt trận, nơi thông tin được vũ khí hóa để bóp nghẹt đối phương trước khi nổ súng.

III. Đánh giá sơ bộ về sức ép nước Mỹ và D. Trump tạo ra

Ở bề mặt, chiến thuật này mang lại một số lợi thế ngắn hạn cho nước Mỹ:

+Duy trì hình ảnh “cứng rắn” của D. Trump trước cử tri trong nước

+Gây khó khăn kinh tế nghiêm trọng cho Iran

+Buộc nhiều nước phải dè chừng khi hợp tác với Tehran

Tuy nhiên, xét về chiều sâu chiến lược, đây là con dao hai lưỡi:

+Hoa Kỳ tự làm suy yếu uy tín quốc tế khi liên tục phá vỡ cam kết

+Gia tăng xu hướng chống Mỹ, thúc đẩy các liên minh đối trọng

+Đẩy thế giới đến trạng thái bất ổn kéo dài, nơi chiến tranh có thể bùng nổ từ một sai lầm nhỏ

→ Sức ép lớn không đồng nghĩa với thắng lợi bền vững. Cái gọi là lợi thế của Hoa Kỳ thực chất được xây dựng trên sự bất ổn của thế giới, và điều đó sớm muộn sẽ quay ngược lại chính Washington.

IV. “Maximum Pressure” là nghệ thuật chính trị gì? Có phải Binh pháp Tôn Tử hiện đại?

Chiến thuật “Maximum Pressure” mà Hoa Kỳ dưới thời D. Trump triển khai đối với Iran thực chất là một dạng nghệ thuật chính trị cưỡng bức, được xây dựng trên giả định rằng sức ép toàn diện, liên tục và không cho đối phương “khoảng thở” sẽ buộc họ phải khuất phục mà không cần phát động chiến tranh tổng lực. Trong nghệ thuật này, kinh tế không còn là công cụ phát triển hay hợp tác, mà bị biến thành vũ khí trừng phạt; dư luận quốc tế không còn là không gian đối thoại, mà trở thành một chiến trường tâm lý; còn chiến tranh, dù chưa chính thức nổ ra, luôn bị treo lơ lửng như một lời đe dọa thường trực nhằm gây hoang mang, bào mòn ý chí và làm suy yếu nội lực của đối phương.

Thoạt nhìn, cách tiếp cận ấy có thể gợi liên tưởng đến tư tưởng “đánh mà không cần đánh” trong Binh pháp Tôn Tử. Tuy nhiên, sự tương đồng này chỉ dừng lại ở hình thức bên ngoài, còn bản chất thì hoàn toàn đối lập. Tôn Tử chủ trương “bất chiến tự nhiên thành”, coi việc chiến thắng mà không cần giao chiến là đỉnh cao của trí tuệ quân sự, nhưng nền tảng của tư tưởng đó lại nằm ở sự hiểu biết sâu sắc về con người, về thế và thời, về đạo lý và lòng dân. Trong Binh pháp Tôn Tử, trí tuệ không tách rời nhân nghĩa, sức mạnh không tách rời chính danh, và chiến tranh luôn là lựa chọn cuối cùng cần hạn chế đến mức thấp nhất.

Ngược lại, “Maximum Pressure” của Hoa Kỳ không xuất phát từ mong muốn tránh xung đột, mà từ tư duy áp đặt và khuất phục. D. Trump và giới hoạch định chính sách Mỹ sử dụng đe dọa, trừng phạt và phá vỡ luật chơi như những công cụ trung tâm, bất chấp các chuẩn mực quốc tế và hậu quả lâu dài đối với hòa bình khu vực. Ở đây, căng thẳng không phải là điều cần tránh, mà được duy trì có chủ ý như một trạng thái “bình thường mới”, nhằm giữ đối phương trong thế bị động, lo sợ và luôn phải phản ứng.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ: nếu Tôn Tử coi chiến tranh là thất bại của chính trị, thì “Maximum Pressure” lại biến xung đột kéo dài thành một phương thức điều hành chính trị. Nếu Binh pháp Tôn Tử hướng tới việc ổn định trật tự với tổn thất thấp nhất, thì chiến thuật của Hoa Kỳ lại chấp nhận, thậm chí khai thác, sự bất ổn như một đòn bẩy quyền lực. Điều đó cho thấy đây không phải là sự kế thừa tinh hoa quân sự cổ điển, mà là một sự giản lược thô bạo, nơi sức mạnh được đồng nhất với khả năng gây tổn hại cho kẻ khác.

Vì vậy, gọi “Maximum Pressure” là “Binh pháp Tôn Tử hiện đại” không chỉ là khiên cưỡng, mà còn là sự đánh tráo khái niệm. Thực chất, đó là một biểu hiện của chủ nghĩa bá quyền trong hình thức chiến lược, khoác lên mình vỏ bọc tính toán và lý trí, nhưng thiếu chiều sâu nhân văn, thiếu đạo lý chính trị và xa rời tinh thần hòa hiếu mà những học thuyết quân sự – chính trị lớn của nhân loại từng hướng tới. Trong bối cảnh ấy, điều bị đe dọa không chỉ là Iran, mà là chính những nền tảng mong manh của hòa bình và trật tự quốc tế.

V. Mỹ và D.Trump được gì khi dùng đòn đánh mọi mặt vào Iran:

1. Sức ép kinh tế – từ trừng phạt đến thuế quan: lợi ích gì cho Mỹ?

Chiến thuật “Maximum Pressure” ở tầng kinh tế thể hiện rõ nhất qua trừng phạt, hạn chế thương mại, và gần đây là thuế quan. Ví dụ: chính quyền Trump vừa công bố mức thuế 25% đối với hàng hóa từ các nước có quan hệ thương mại với Iran nhằm gia tăng áp lực tài chính lên Tehran và buộc các đối tác nước ngoài cô lập hơn nữa nền kinh tế Iran. Tuy nhiên, hành động này cũng có thể làm tăng chi phí nhập khẩu tại Mỹ và gây căng thẳng quan hệ thương mại với các nền kinh tế lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ—điều tạo ra mâu thuẫn giữa lợi ích chiến lược và chi phí kinh tế mà người Mỹ phải chịu.

Chiến lược này nhằm mục tiêu tạo ra một thế độc quyền đô la Mỹ và cung cấp cho Washington công cụ leverage lớn hơn trong các đàm phán kinh tế khác, nhưng lại cũng dấy lên lo ngại Washington đang “đánh đổi sự ổn định kinh tế toàn cầu lấy lợi ích chiến lược hẹp”.

2. Lợi ích chính trị – củng cố vị thế nội bộ và bên ngoài

Về mặt chính trị, việc Mỹ đặt Iran vào thế đối đầu được sử dụng như công cụ để củng cố hình ảnh cứng rắn của chính quyền Trump, đặc biệt đối với một đảng chính trị đang nhấn mạnh đến an ninh quốc gia và sức mạnh Mỹ trên trường quốc tế. Các động thái như cảnh báo “sẽ có hành động rất mạnh” nếu Iran trừng phạt công dân biểu tình, hay việc kêu gọi công dân Mỹ rời khỏi Iran, đều được dựng lên như bằng chứng cho một chính quyền “không ngần ngại can thiệp” khi cần.

Điều này giúp Trump đạt được hai mục tiêu: Tạo hình tượng lãnh đạo cứng rắn trước cử tri trong nước, đặc biệt trong bối cảnh Iran đang đối mặt với khủng hoảng nội bộ sâu sắc. Tăng cường vị thế Mỹ với các đồng minh vốn lưỡng lự bằng cách chứng tỏ khả năng lãnh đạo về an ninh – tuy thực tế nhiều nước vùng Vịnh lại cảnh báo về nguy cơ leo thang nếu Mỹ tấn công Iran.

Như vậy, về mặt chiến lược chính trị, Washington nhận được biểu tượng sức mạnh – dù không chắc đã cải thiện an ninh thực tế.

3. Lợi ích địa chiến lược – duy trì ảnh hưởng ở Trung Đông

Trung Đông, đặc biệt là khu vực quanh Iran, là một trọng điểm chiến lược lâu dài đối với Hoa Kỳ do: vị trí địa lý quan trọng, các tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng, vai trò của Iran trong các liên minh khu vực.

Việc gia tăng sức ép không chỉ nhằm làm suy yếu Iran, mà còn nhằm làm nhụt quyết tâm của Tehran trong các hoạt động khu vực, từ Yemen đến Iraq và Lebanon. Điều này phù hợp với Đạo luật “Maximum Pressure Act” tại Quốc hội Mỹ – trong đó xác định Iran là nhà tài trợ chính của khủng bố và mối đe dọa trực tiếp với an ninh Mỹ và đồng minh.

Tuy vậy, các phân tích quốc tế cho thấy chiến lược trừng phạt đơn phương đã khiến Iran: tăng cường quan hệ với các khối đa cực (như BRICS và SCO), sử dụng chiến tranh phi đối xứng và liên minh khu vực để bù đắp sức mạnh thô.

Điều này có nghĩa là Mỹ giữ được ảnh hưởng chiến lược về mặt danh nghĩa, nhưng lại đẩy Iran vào vòng xoáy ngoại giao đa cực, khiến Washington khó giành được lợi thế lâu dài và khả năng tạo ảnh hưởng trên thực tế bị giảm xuống.

4. Lợi ích trong việc định hướng các cuộc xung đột khu vực

Các hoạt động leo thang gần đây từ Mỹ—như việc đe dọa không kích Iran, và thậm chí thực tế đã thực hiện các cuộc tấn công quân sự nhắm vào cơ sở hạt nhân (được một số nguồn quốc tế đưa tin)—được phản ứng bởi các bên khác như Nga chỉ trích mạnh mẽ Mỹ là can thiệp bất hợp pháp vào nội bộ quốc gia khác.

Kết luận là Phê phán những sức ép Mỹ thời gian hiện hay:

Chiến thuật “Maximum Pressure” của Hoa Kỳ dưới thời D. Trump không phải là biểu hiện của sức mạnh chân chính, mà là dấu hiệu của sự bất an chiến lược. Khi đối thoại bị thay thế bằng trừng phạt, khi luật pháp quốc tế bị xem nhẹ, thì thế giới không trở nên an toàn hơn, mà chỉ tiến gần hơn tới đối đầu và xung đột.

Lịch sử đã chứng minh:

Không một trật tự nào được xây dựng bền vững trên sức ép đơn phương và sự áp đặt bá quyền.